Korzystanie skrzyń automatycznych. Jak użytkować skrzynie automatyczną?
Klasyczna automatyczna skrzynia biegów jest wyposażonaw lewarek dostępny kierującemu pojazdem, który wprowadza skrzynię w żądany główny tryb pracy. części samochodoweZ wybierakiem związany jest wskaźnik włączonego trybu (lub sam lewarek i jego pozycja jest równocześnie wskaźnikiem). Klasyczne skrzynie biegów na dzień dzisiejszy spotykane mają główną “ścieżkę” przełączania i pozycje o układzie P-R-N-D (wymaganą poprzez dotychczasowe przepisy Stany Zjednoczone), czasami spotyka się inne, starsze, układy. W dużej liczbie przypadków “ścieżce” dodatkowo towarzyszą specjalne tryby (czasami włączane dodatkowymi przyciskami na albo obok głównego wybieraka (lewarka)).Wszystkie operacje wybierakiem zaleca się wykonywać na zatrzymanym samochodzie i z włączonym pedałem hamulca głównym, chyba że manual producenta dopuszcza inaczej. Uruchamianie silnika jest z reguły możliwe tylko na P i N. Gaszenie silnika jest zalecane również na P i N i zatrzymanym pojeździe choć możliwe jest przy dowolnym położeniu wybieraka a nawet “w biegu” (właściwe wyłączanie napędu odciąża znacznie hydraulikę, zwłaszcza starszych automatów - w pozycji P/N zostają “rozładowane” ciśnienia, siłowniki i różnorodne detale sprzęgające; przy zgaszeniu w pozycji D czy R układy skrzyni pozostają na postoju pod niekorzystnymi ciśnieniami i naprężeniami). Znaczenie poszczególnych pozycji to:
P - Parking pozycja w której skrzynia jest w trybie neutralnym (”luz”), czyli nie przenosi obrotu i momentu na koła pojazdu, bardzo podobnie jak w pozycji N, oprócz tego jest blokowana mechanicznie od strony kół, co blokuje także oś napędzane. Należy pamiętać, że koła nienapędzane mogą się cały czas obracać. W pozycji tej jest możliwe uruchomienie rozrusznika, tak samo jak w N. Blokada jest czysto mechaniczna i przenigdy nie wolno jej próbować włączyć w czasie, dosłownie bardzo wolnego, toczenia się pojazdu, gdyż grozi to jej zniszczeniem (przykładowo. koło zębate z 1cm zębem i zapadką będzie usiłowało natychmiast zatrzymać wielotonowy pojazd, co może zniszczyć zapadkę i jej obudowę). Z powyższego powodu poleca się przed użyciem parking nacisnąć hamulec zasadniczy, i zaciągnąć pomocniczy, by odciążyć mechanikę zapadki (np na stoku może być łatwo zablokować P, ale pod obciążeniem zapadki ciężarem samochodu ma możliwość być bardzo nieproste albo niemożliwe jej zwykłe odblokowanie).
R - Bieg wsteczny. Skrzynia przestawia się w tryb pracy rewersyjny, spinając odpowiednie sprzęgła i układy planetarne. Za zwyczaj wydaża się to z pewnym zauważalnym opóźnieniem, jest to efekt funkcjonowania blokad elektronicznych i hydraulicznych przeciwdziałających próbom szybkiego przestawienia na R podczas jazdy w przód i tym podobnym sytuacjom.
N - luzu, skrzynia nie przenosi momentu (albo przenosi niewielki moment) od silnika do kół napędzanych. Pozycja jednakowa z P, tylko bez włączenia blokady. W tej pozycji (i bardzo podobnie w P) układ skrzyni odblokowuje układ rozrusznika, typowo w innych pozycjach od P i N nie jest możliwe start silnika (jest to blokada przeciwko wypadkom, ponieważ, z braku sprzęgła mechanicznego, w stanie spoczynkowym skrzyni silnik obraca się swobodnie i można byłoby wystartować go praktycznie w każdej pozycji wybieraka, ale po chwili koniecznejiecznej na stworzenie ciśnień roboczych itd. skrzynia ustawiłaby bieg i pojazd ruszyłby, często w przypadkowym kierunku).
Jest to jedyna pozycja zalecana do holowania pojazdu z wyłączonym silnikiem i napędzanymi kołami obracanymi poprzez ruch pojazdu - choć holowanie takiego pojazdu powinno raczej odbywać się z kołami napędzanymi podniesionymi sklep motoryzacyjny W przypadku holowania z napędem skrzyni od kół, bezwzględnie należy używać N i przestrzegać zaleceń instrukcji obsługi pojazdu - typowo wolno holować pojazd na odległości klikudziesięciu kilometrów, z minimalną prędkością, z przerwami na ostygnięcie skrzyni (jeżeli możliwe jest uruchomienie silnika i praca skrzyni, powinno się co kilka kilometrów włączyć silnik, i pozwolić skrzyni na pracę jałową, dla smarowania i schłodzenia mechanizmów). Szybkie i długie holowanie , przykładowo kilkudziesięciokilometrowe zjazdy z gór na N) z reguły powodują uszkodzenia mechanizmów skrzyni z powodu przegrzania i zbyt małego smarowania (główna pompa robocza skrzyni jest na ogół napędzana wyłącznie od silnika, skrzynia napędzana od kół nie posiada żadnej możliwości właściwego chłodzenia i smarowania).
D - Drive nierzadko oznaczone OD, D wewnątrz O, itd. Jest to podstawowa pozycja do jazdy w przód. Pozycja następna za pozycją N to zasadnicza pozycja jazdy do przodu, niezależnie od tego jak nazywa ją wytwórca pojazdu). Skrzynia zestawia biegi w pełnym zakresie szybkości i przełożeń , w zależności od położenia pedału gazu, hamulca, szybkości pojazdu, i paru do kilkudziesięciu innych parametrów branych poprzez uwagę przez układ sterowania. Typowo punkty zmiany biegów zależą od agresywności operowania pedałem gazu, również redukcje odbywają się głównie w zależności od pozycji pedału gazu. Przy krótkich zatrzymaniach (światła, skrzyżowania, itp) trzeba używać do zatrzymania tylko pedału hamulca głównego, nie powinno się przestawiać wybieraka z pozycji D na N czy podobne - nie daje to żadnych oszczędności ani nie odciąża skrzyni , zwiększa wyłącznie zużycie sprzęgieł skrzyni, które spinają i rozpinają pierwszy bieg; w pozycji D układ sterowania “rozumie” sytuację kiedy pojazd stoi i trzeba odciążyć silnik i skrzynię, pozostając w gotowości do jazdy w przód, poza tym w pozycji D (w przeciwieństwie do N i P) zapewnione jest znacznie lepsze chłodzenie i smarowanie. Klasyczna skrzynia automatyczna w trybie podstawowym D nie posiada żadnych możliwości hamowania momentem , gdyż w układzie kinetycznym występują sprzęgła jednokierunkowe i hydrokinetyczne.
Tryby dodatkowe popularne w teraźniejszych skrzyniach to:
3, i tym podobne albo D jeżeli już podstawowa to OD - pozycja która “skraca” skrzynię o górny bieg (biegi) overdrive. Skrzynia działa cały czas w trybie automatycznym od pierwszego biegu do któregoś pośredniego, na przykład. 3. Powinno się zaznajomić się z instrukcją by poznać cechy i zalecenia co do użycia trybów skróconych - typowo zaleca się je dla oszczędzania biegów wysokich (overdrive) pod zwiększonymi obciążeniami (biegi wysokie mają z reguły względnie delikatną konstrukcję gdyż z założenia nie przenoszą znacznych momentów), nierzadko tryby skrócone polecane są do jazdy miejskiej i ogólniej z prędkościami, gdy punkt zmiany biegu wysokiego wypada tak, że skrzynia stale przełącza biegi wysokie (np. punkt zmiany biegu 3-4 to 70km/h, przy jeździe w dużym ruchu i średniej około tej wartości, całkiem dobrze jest włączyć tryb 3 by skrzynia pozostawała na 3 biegu, zamiast co chwila przełączała 3-4). W niektórych skrzyniach występuje w trybach skróconych mniej albo bardziej efektowne hamowanie momentem (silnika albo układów hydraulicznych skrzyni) zbliżone do “hamowania silnikiem” w ręcznej skrzyni.
2 albo S zblokowany 2 bieg. W zależności od marki, skrzynia blokuje bezwzględnie 2 bieg lub wykorzystuje automatycznie 1 i 2 biegu w przód. Tryb ten bywa oznaczony śnieżynką, “snow” i tym podobne. Tryb służy do startowania na śliskich nawierzchniach jak śnieg, lód, piasek (jeżeli już nawierzchnia nie stawia oporu kołom napędzanym i kręcą się one coraz szybciej w miejscu, to układy skrzyni interpretują to zwyczajnie jako jazdę w przód, i skrzynia włącza coraz wyższe biegi, co w starszych rozwiązaniach uniemożliwiało efektywne ruszanie na śliskich ulicach). W bardzo wielu skrzyniach jest to też tryb zalecany do najcięższych zadań, typu holowanie ciężkich przyczep, strome zjazdy i podjazdy, itp. Wynika to z konstrukcji skrzyń, gdzie drugi bieg jest z reguły najsilniejszym biegiem pod względem możliwości przenoszenia momentu obrotowego, a zapewnia już prędkość maksymalną rzędu 80km/h. Trzeba zawsze sprawdzić jakie są zalecenia producenta pojazdu oraz jak prawidłowo powinno się używać zblokowanych biegów (sposobności przełączania wybieraka “w biegu”, zalecane obciążenia, szybkości maksymalne, itp).
W wielu skrzyniach, w szczególności ze sterowaniem elektronicznym, mamy dodatkowe przełączniki modyfikujące pracę skrzyni, przykładowo. tryby sportowe, ekonomiczne , zimowe i inne, zależnie od pomysłowości producenta. Zdarza się, że wprowadza się tryby półautomatyczne (skrzynia zmienia biegi w górę i w dół na komendę kierowcy, wydawaną np. przyciskami na kierownicy lub krótkim skokiem lewarka przód-tył, symulując pracę skrzyń sekwencyjnych)